Arap Baharı nedir ?

arap baharı 1

Arap Baharı; Arap halklarının demokrasi,eşitlik,özgürlük ve insan hakları taleplerinden ortaya çıkmış; mitingler,protestolar,halk ayaklanmaları ,bölgesel,toplumsal bir siyasi-silahlı harekettir. Protestolar, mitingler, gösteriler ve iç çatışmalar yaşanmıştır. Halklar, özgürlük mücadelesi adı altında birçok Arap diktatörünü resmen devirmiştir ve Tunus, Mısır, Libya, Suriye, Bahreyn, Cezayir, Ürdün ve Yemen‘de büyük çapta; Moritanya, Suudi Arabistan, Umman, Irak,Lübnan ve Fas‘ta küçük çapta olmak üzere tüm Arap Dünyasında başgöstermiştir.

Tunus’ta başlayan ve kısa bir sürede tüm bölgeyi etkisi altına alan Arap Baharı sürecinde, sosyal medyanın baskıcı rejimlerin devrilme sürecindeki rolü tüm dünyada kabul edilmiştir. Arap Baharı’nın kitlesel niteliğe dönüşmesinde ve diğer ülkelere hızla yayılmasında teknolojinin etkisi önemli olmuştur. Özellikle Tunus ve Mısır’da internet, siyasete ivme kazandıran işleviyle ön plana çıkmıştır.

Facebook, Twitter, Youtube ve benzeri sosyal ağların kullanımının yaygınlaşması ile Arap toplumları daha fazla paylaşımda bulunmaya başlamış, halklar arasındaki fiziki sınırlar tüm etkisini kaybetmiştir .

Arap Baharı sürecinde sosyal medya önemli roller üstlenmişse de bu her ülkede benzer etkide olmamıştır. Örneğin Tunus ve Libya’da sosyal medyanın etkisi Mısır’la kıyaslanınca çok az bir seviyede kalmaktadır  .

Tunus:

Arap Bahar’ının fitilinin ateşlendiği Tunus bölgede sosyal medyanın en az etkili olduğu ülkelerden birisi. 10.732.900 kişilik nüfusunun 4.196.564’ünün, yani yaklaşık %40’ının internet kullandığı Tunus’ta devrimle sosyal medya kullanımı arasında paralellik kurmak biraz zordur. En azından Tunus’ta sosyal medya açısından Mısır benzeri bir durumun yaşandığını söyleyemeyiz. Çünkü Tunus’ta sosyal medya iktidara karşı girişimlerin başında yer almamış, olaylar başladıktan sonra etkinlik kazanabilmiştir. Örneğin ayaklanmalardan önce 500 aktif Twitter kullanıcı sayısı bulunmakta idi ve Hükümet Youtube gibi diğer mecralara sansür uygulamaktaydı,bazı uygulamalar bu kapsama alanı dışındaydı ve bu yüzden sosyal medya kullanımı Tunus’da ayaklanmalar başladıktan sonra artış göstermiştir.  Nitekim olaylarda İlk olarak 17 Aralık 2010’da 26 yaşındaki bilgisayar mühendisi Muhammed Bouazizi Sidi’n Bouzid kasabasında bir arabaya doldurduğu sebze meyveyi satarken zabıtalara yakalanması ve mallarına el konan gence zabıta’nın tokat atması sonucu,Bouazizi’nin bunu protesto için valiliğin önünde kendini yakması ve ölmesi ile başladı. Diplomalı işsiz Muhammed Bouazizi tarafından başlatılan isyan Bouzazi’nin ölmesi ile halk tarafından büyüyerek öfkeli bir şekilde devam etti. 7 Ocak 2011 ‘i Tunus da sosyal medya’nın devrime en büyük katkıda bulunduğu tarih olarak değerlendirebiliriz . O gün halk sosyal medya üzerinden birbirlerine çağrıda bulunmuş, bir sonraki protestonun nerede, ne zaman, nasıl olacağını birbirleriyle paylaşmış ve yaptıkları protestoların video ve fotoğraflarını Twitter,Facebook,Flickr ve Youtube gibi mecralar üzerinden paylaşmışlardır .Örneğin Yotube’da ayaklanmalar başladıktan sonra ki 18 gün içinde Sidi Bouzid (ayaklanmaların başladığı kent ) ile ilgili 30 000 video paylaşımı sağlanmış. Onun yanı sıra Twitter vb. Gibi diğer mecralardada devlet baskısı, Zeynel Abidin Bin Ali’nin ona karşı sosyal medya üzerinde ‘ Ben Ali Out ‘ vs.gibi karşıt söylemleri başlattıkları iddiası ile 70 kişi’nin polis tarafından öldürülmesiyle ile ilgili on binlerce tweet ve paylaşımlarda bulunulmuştur.

tunus1

Her ne kadar ayaklanmalar başladıktan sonra sosyal medya ‘nın faydalarından yararlanılmaya başlanılsada (Çünkü Arap Baharı’ndan önce Tunus’ta sosyal medyanın kullanılması kısıtlanmış ve yasaklanmıştır ) Yeni Medya araçlarının bir diktatörlüğün devrilmesine en büyük katkıda bulunan mecralardan biri olduğu inkar edilemez . 

MISIR

mısır 3Mısır’da sosyal medya, ayaklanmalar ve protestoların kitlesel niteliğe dönüşmesinde önemli rol oynamıştır. Milyonlarca kişi Twitter ve Facebook’ta örgütlenerek şiddete başvurmadan, meydanlara inip, yönetimleri protesto etmişlerdir.

Sosyal Medya’nın devrim sürecinde en etkili olduğu ülkelerin başında gelen Mısır ‘ın 84.550.000 kişilik nüfusunun %49,6 ’ sı, yani yaklaşık 30-40 milyonu internet kullanıcısıdır ve bunların yaklaşık % 20-25 ‘i aktif kullanıcıdır . İnternet kullanımı açısından dünyada 21. sırada yer alan Mısır’da internetin isyanın önemli bir parçası olması bu veriler ışığında değerlendirildiğinde hiç de şaşırtıcı değildir . Mısır’da henüz başkaldırı söz konusu olmadan önce sosyal medya aktif olarak kullanılmaya başlanılmış ve muhalefet bu mecralarda seslerini gür bir şekilde duyurmayı başarmıştır.

30 yıldır iktidarda olan Hüsnü Mübarek’i devirmek ve rejimi değiştirmek isteyen Mısırlılar, sosyal medya sitelerinin yardımı ile ilk büyük protestolarını 25 Ocak 2011’de gerçekleştirmiştir 11. 25 Ocak’ta düzenleneceği duyurulan gösteri için Facebook12 üzerinden 85 bin kişi katılım onayı vermiş ve halk Yasemin devriminin öncülüğünde Tahrir Meydanında toplanmıştır. Gösteriler ve isyanların polis şiddeti, olağanüstü hâl, işsizlik, asgari ücretleri azaltma isteği, barınma eksikliği, yiyecek sıkıntısı,yolsuzluklar,ifade özgürlüğünün kısıtlanması ve kötü hayat koşulları üzerine başlaması ile bunların karşısında devlet şiddete başvurmuş ve Twitter , Facebook ve YouTube gibi mecralar sayesinde gelişmeler bütün dünya kamuoyu ile paylaşılmıştır .

Twitter kullanıcı sayısının Facebook’a oranla görece az olduğu Mısır’da 25 Ocak’ta başlayan halk isyanını bastıramayan Mübarek yönetimi çareyi 27 Ocak’ta internet bağlantısını kesmekte bulmuştur. İnternet bağlantısının kesilmesi isyan ateşinin hararetini düşürmek yerine iyice kızıştırırken, bağlantı yasağı çeşitli yollarla aşılmıştır. Bu yollar arasında dünyada ilk kez 01 Şubat 2011’de uygulamaya giren “sesli tweet” teknolojisi oldukça etkili olmuştur. İnternet bağlantısına gerek olmadan, sadece bir uluslararası telefon numarası tuşlayarak ve sesli mesaj bırakarak tweet paylaşımını sağlayan sistem Google ve Twitter iş birliği ile devreye girmiştir.

Mısır’da, Ocak-Mart 2011 tarihleri arasında ortalama Twitter kullanıcısı sayısı 1 milyon 131 bin 204 olarak tespit edilmiş ve 2011 yılının ilk çeyreğinde Arap coğrafyasında Twitter üzerinde en popüler etiket (konu başlığı) sıralamasında Mısır’da yaşanılanlarla ilgili paylaşımları gösteren #egyptetiketi birinci olurken ikinci sırada Mısır’da isyanın başlangıç günü olan 25 Ocak’ı sembolize eden #jan25etiketi yer almıştır.        

Bir diğer örnek Hotspot Shield ,özellikle Tunus’ta ve Mısır’da bir gecede bir milyonun üzerinde kullanıcı Hotspot Shield kullanmaya başlamış ve halk hükümetin uyguladığı sansüre karşı çıkmış Facebook,Twitter,Youtube vb. gibi mecralara erişimlerini sağlayıp devrimlerini gerçekleştirmişlerdir . Buna bir örnek olarak Mısır’lı bir aktivist protestolar devam ederken şöyle söylemiştir : ‘ Biz Facebook’u protestoları ‘organize etmek ‘ , Twitter’ı ‘koordine etmek’ ve Youtube’da protestoları dünyaya duyurmak için kullanıyoruz ‘ ve devam edip ayaklanmaların temel altyapısında dijital medyanın rolü olduğunu açıkça dile getirmişlerdir 15.revolution-south-africa

Mısır’da dikkat çeken önemli noktalardan biri de muhalefetin protestolardan çok daha önce bloglar vs. mecralarla seslerini halklarına duyurmaya başlamasıdır. Protestolara 6 ay kala Facebook ve Twitter kullanıcı sayılarında yaklaşık 1 milyona yakın artış olmasıdır .

Sosyal medya ağları bilginin paylaşılması açısından sundukları imkânlar ile muhalif kesimler açısından cazip hale gelmektedir. İlk olarak sosyal ağlar, “kitlelerden kitlelere ” iletişimi kolaylaştırmakta ve bireylerin yeni bir tutuklanma haberi, gösteri tarih ve yeri, güvenlik güçlerinin konumu gibi bilgileri çok sayıda kişiyle paylaşmasına izin vermektedir. Bu tespit özellikle “mobil web” dönemi ile daha da geçerli hale gelmiştir. İkincisi sosyal medya ağları rejimin otoritesini tehdit eden haber ve olayların yayılmasını kontrol etmesini güçleştirmektedir.

Bütün bunlardan da görülebileceği üzere Sosyal Medya araçlarının kullanımı Arap Baharı nın oluşumundan sonucuna kadar çok önemli bir paya sahiptir. Nitekim Washington Üniversitesi araştırmacılarınca özellikle Tunus ve Mısır odaklı yapılan bir araştırma, Facebook, Twitter, ve YouTube’da eşsiz bir veritabanı oluşturulduğu ve “Arap Baharı”nda sosyal medyanın kritik rol oynadığını kanıtladı.

Dipnot:

11. Mısırlı aktivistlerin 25 Ocak’ta sokaklara dökülmesi, ülkede sosyal medya üzerinden planlanan ilk protesto eylemi değildir. Mısır’da ilk internet aktivizmi Filistin’de 2000 yılının sonbaharında başlayan “İkinci İntifada”sırasında Filistinlilerle dayanışma amacıyla oluşturulan e-posta listesi olmuştur.

12.  Facebook üye sayısı bakımından Mısır, Arap dünyasında birinci sırada yer alırken; Mısır’da en çok ziyaret edilen üçüncü site Facebook’tur.

Referanslar :

3. Tunisia suicide protester Mohammed Bouazizi dies, http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12120228

Advertisements